بكجا مىكشد . سخن مفسّرين : « وَلُوطاً إِذْ قالَ » 79 عبده : بهتر معرّفى لوط همان است كه در كتب انساب عرب و سفر تكوين تورات گفته‌اند : او برادر زاده ى ابراهيم است و مولد او در جنوب شرقى عراق و در حدود بصره بوده است كه او رو مسكن كلدانيها باشد و او با ابراهيم به طرف بين النّهرين مسافرت كرده است ، و ابراهيم او را در سرزمين كنعان در شرق اردن بنزديك بحر الميّت برد و او آنجا را انتخاب كرد و مسكن گزيد . « أتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ » 79 كشف نوشته : خلق عالم سه گروه بيش نه‌اند : عامّ - اند و خاصّاند و خاصّ الخاصّ - فاحشه ى عامّ آن است كه زبان شريعت آن را بيان كرد ، و فاحشه ى خاصّ به زبان كشف به چشم سر نگرستن بملاذّ و شهوات دنيا ، و فاحشه ى خاصّ الخاصّ آن است كه بانديشه ى دل بيرون از حقّ با غيرى نگرد و از حقّ جلّ جلاله اين خطاب ميآيد كه « قُلِ اللَّه ثُمَّ ذَرْهُمْ » ميگويد : بنده ى من خود را منگر همه فعل ما بين ، بكرد خود منت بر ما منه ، توفيق ما بين از نشان خود بگريز ، يكبارگى مهر ما بين ، گرفتار مهر او را با غير چه كار ؟ دل وا سوى او دار و غير او بگذار : آشوب همه جهان حديث من و تو بگذار من و همه جهان گلشن تو « إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ » 80 مجمع : قاريهاى مدينه و حفص « انّكم » خوانده - اند ، و ديگر قاريها با دو همزه به صورت استفهام « ء انّكم » خوانده‌اند . ابو الفتوح : نوشته است : محمّد بن اسحاق گفت : سبب آن بود كه مردمان اهل ميوه و درختان ورزان بسيار بودند ، و غربا از نواحى آمدندى و ايشان را رنجه داشتندى ، ابليس بيامد بر صورت پيرى و ايشان را گفت : اگر خواهيد كه از اين مردمان برهيد شما را اين معامله بايد كرد با ايشان ، گفتند نكنيم ، چون مردم از حدّ ببردند ايشان گفتند : بيازمائيم . « إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ » 81 كشّاف زمخشرى : آنها اين سخن بريشخند - گفتند كه لوط و مردمش در پى پاكى و پاكيزگى هستند ، چنان كه اگر كسى را از كار زشت جلوگير شوى گويد : تو مرد مقّدس و پاكيزه هستى از اينجا برو كه ما را نبينى .